Stalingradzka Fabryka Traktorów (podwozie), Zakład nr 92 w Gorki (armata), UZTM Swierdłowsk (wieża), 1941-1944, nr in LMW-KI-2788
Jesienią 1937 r. Biuro Konstrukcyjne Charkowskiej Fabryki Parowozów otrzymało zlecenie na zaprojektowanie nowego pojazdu kołowo-gąsienicowego, który miał być następcą czołgów szybkich z rodziny BT. Prototypowe czołgi A-20 i A-32 zostały ukończone latem 1939 r. i poddane intensywnym testom w ośrodku badawczym pod Moskwą. Wkrótce zrezygnowano z prac nad wozem A-20, a skupiono się na modernizacji prototypu A-32. Pogrubiono mu pancerz do 45 mm, w wieży osadzono armatę Ł-11 kal. 76 mm i taki czołg – w grudniu 1939 r. – skierowano do produkcji seryjnej jako T-34. Prowadzona ona była w Charkowie i Stalingradzie, gdzie do czerwca 1941 r. wyprodukowano 1110 czołgów. Łącznie w latach 1940-1944 we wszystkich zakładach produkujących czołgi T-34 zjechało z taśm 34,5 tys. wozów uzbrojonych w armatę kal. 76 mm.
Latem 1943 r. T-34 wyprodukowane w Zakładzie nr 112 w Gorkim trafiły również w ręce polskich czołgistów. Zadebiutowały w składzie 1. Pułku Czołgów w czasie bitwy pod Lenino. Ogółem w okresie lipiec 1943 r. – styczeń 1944 r. różne jednostki pancerne Wojska Polskiego otrzymały 118 czołgów T-34 uzbrojonych w armaty kal. 76 mm.
Prezentowany w Drzonowie „teciak”, mający bojową przeszłość w Armii Czerwonej, trafił do Polski – najpierw do 3. Szkolnego Pułku Czołgów, a następnie (jesienią 1944 r.) do Oficerskiej Szkoły Broni Pancernej. Już po wojnie wóz – po kolejnym remoncie generalnym – przeniesiony został do służby liniowej i w 1949 r. trafił do Żagania do 8. Pułku Czołgów. W 1962 r. ustawiono go jako pomnik na Westerplatte na niewielkim cmentarzu ze szczątkami obrońców tego miejsca.
Latem 2007 r. czołg – na mocy decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – trafił do zbiorów muzeum w Drzonowie. Jest to bezcenny egzemplarz wozu wojennej proweniencji. Rany jakie otrzymał w wyniku walk w czasie ciężkiej, frontowej służby lat 1942-1944 (czołg stracił wówczas wieżę typu „płaskiego”) oraz liczne remonty w polowych warsztatach spowodowały, że T-34 z Westerplatte to konstrukcja złożona z elementów różnych producentów. Wieża „mutra” typu regularnego (numer odlewu 106) wyprodukowana została latem/jesienią 1942 r. w Zakładach UZTM w Swierdłowsku. Posiada ona dwa, okrągłe włazy z charakterystycznym, nitowanym łącznikiem między nimi. Wewnątrz znajduje się armata F-34 wz. 1940 kal. 76 mm o numerze seryjnym 21488 wyprodukowana w 1943 r. w Zakładzie nr 92 w Gorkim. Kadłub produkcji STZ z wiosny/lata 1942 r. posiada charakterystyczne łączenia płyt z „zazębieniem”, zaokrąglony tył z wąskimi zawiasami i prostokątną klapę dostępu do rozrusznika. Do przedniej, dolnej płyty przyspawano „uszy” dla trału przeciwminowego PT-3 montowanego od wiosny 1943 r. Podwozie posiada podwójne koła jezdne z otworami, żebrowaniem, kauczukowymi bandażami, na których rozciągnięte są gąsienice z wzorem waflowym o szer. 500 mm. Wewnątrz czołgu zachowały się stelaże na zapasowe magazynki do karabinu maszynowego DT, dźwignie sterowania i zmiany biegów, rama pod silnik oraz niekompletna skrzynia biegów. Osobliwe są na lewej burcie czołgu przyspawane dodatkowe płyty pancerne, które miały wzmocnić miejsca uszkodzenia (pęknięcia) pancerza.
Dane techniczne:
Masa bojowa 26,8 t
Pancerz spawany z płyt walcowanych o grubości od 15 mm do 45 mm
Silnik wysokoprężny W-2-34, 12-cylindrowy o mocy 500 KM
Prędkość max. 55 km/h
Zasięg w terenie 230-300 km
Armata F-34 kal. 76 mm, dwa karabiny maszynowe DT kal. 7,62 mm
Załoga 4 żołnierzy
Tekst i zdjęcia: Tadeusz Blachura
